Divine intervention

Zo af en toe kom ik weer eens wat tegen, dat mij oproept te geloven in goddelijke interventie als gevolg van gebed. Als ik ergens mee worstel, dan is dat het wel.

Vanmiddag lag ik in de tuin te slapen, in het zonnetje. Heerlijk. Ik zou elke dag wel zo in het zonnetje willen zitten. De boer om de hoek vindt dit waarschijnlijk een minder goed idee.

Ik begrijp heus wel dat het niet elke dag in Nederland zo warm kan zijn, tenzij het klimaat op onze planeet rigoureus verandert. Dat zou waarschijnlijk een Holland-in-zee veroorzaken, dus thanks-but-no-thanks. Mijn punt is dan ook: er zijn zomerse dagen waarop in de stad uitbundig gedankt wordt voor het fijne ijscoweer, terwijl de agrariërs in de regio zuchten om een beetje regen. Wat moet ik me in zo'n situatie voorstellen van goddelijke interventie als gevolg van gebed?

Sommige mensen vinden dat God, zo die bestaat in de vorm die mij tot nu toe is geleerd, moet worden betrokken bij iedere beslissing in ons leven. Je huis verkopen, een andere baan zoeken, een vakantie boeken, etcetera. Ik weet het niet, hoor...

Er zijn ook mensen die claimen dat hun gebed voor kinderen het leven van die kinderen daadwerkelijk verandert. Ook daarvan zeg ik: ik weet het niet, hoor. Ik wil het ZO graag geloven, maar ik vermoed dat een kwartier mediteren over de bewuste kinderen, of een brief schrijven aan die kinderen hetzelfde effect zou hebben. Omdat het mensen betrokken maakt op die kinderen, hun levens ze aan het hart gaan, ze van zich zullen laten horen aan deze kinderen. Dat dát een verschil maakt, daar durf ik mijn hand wel voor in het vuur te steken.

Wat is er mis mee als ik in mijn leven in de eerste plaats nastreef: blijdschap, vrede, lankmoedigheid, vriendelijkheid, goedheid, trouw, zachtmoedigheid, zelfbeheersing. Moet ik dan per se God bidden om de context waarin ik die zaken nastreef? Het lijkt me tijdverspilling aan beide kanten.

En, als ik dan ga bid, zou ik dan niet vooral richting mezelf moeten bidden, zodat mijn levenshouding te verbetert? Het lijkt me zoveel nuttiger dan God te bidden of hij de hongerigen in Afrika voeden wil, of de bejaarden in het bejaardentehuis nabij wil zijn. Ik krijg van dat soort gebeden een alleswordtnieuwsyndroom: "stil maar, wacht maar, alles wordt nieuw".

Ondertussen leunt de mens nog eens achterover in zijn luie stoel: God zal het wel oplossen. Jaja.

Uit met de eeuwigheid

Zo langzamerhand drogen mijn grootste frustraties uit.
Of word ik in beslag genomen door gewonere dingen, net hoe je het wilt zien.

Ik kwam vandaag een gedicht tegen van Hans Andreus, wiens gedichten mij vaak erg aanspreken.
Met net het boek van Klaas Hendrikse -dat weinig te raden overlaat, maar op een bepaalde manier ook troostvol voor me is- achter de kiezen, wijst Andreus posthuum naar het geheime, het mysterieuze, het onuitspreekbare, het onnoembare dat ik ondanks alles probeer aan te raken. Zelfs al is het maar voor heel even.


Laatste gedicht - Hans Andreus
       
Dit wordt het laatste gedicht wat ik schrijf,
nu het met mijn leven bijna is gedaan,
de scheppingsdrift me ook wat is vergaan
met letterlijk de kanker in mijn lijf,

en, Heer (ik spreek je toch maar weer zo aan,
ofschoon ik me nauwelijks daar iets bij voorstel,
maar ik praat liever tegen iemand aan
dan in de ruimte en zo is dit wel

de makkelijkste manier om wat te zeggen),-
hoe moet het nu, waar blijf ik met dat licht
van mij, van jou, wanneer het vallen, weg in
het onverhoeds onnoemelijke begint?

Of is het dat jij me er een onverdicht
woord dat niet uitgesproken hoeft voor vindt?

Stille omgang

Ergens las ik in de afgelopen twee dagen iets over de Stille Omgang in Amsterdam. De rooms-katholieke kerk blijft me verbazen... een erkend wonder, een uitgebraakte hostie in 13zoveel, is namelijk de aanleiding voor deze "stille tocht".

Dit staat wel in erg schril contrast tot waar Klaas Hendrikse over schrijft: God als idee van de menselijke geest, niets meer, niets minder. Een God waar je dan evengoed in kunt geloven, als een ervaring die gebeurt tussen mensen.

Als ik vandaag moest kiezen tussen boven of beneden, dan heb ik de afgelopen weken genoeg stof tot nadenken en twijfel gevonden om niet zo 1-2-3 een antwoord te kunnen geven... En 14% van de onderzochte predikanten in het IKON-onderzoek 'God is een verhaal' met mij: ook onder die groep zijn twijfelaars en zelfs mensen die zeker menen te weten dat God niet bestaat. (Klaas Hendrikse is dus zeker niet de enige: 2% van 860 is 17).

Nooit heb ik geweten dat Harry Kuitert, van wie de citaten ''Alle spreken over boven komt van beneden' en "eerst waren de mensen en toen pas goden en God" afkomstig zijn, ophield te geloven in de goddelijke voorzieningheid nadat hij de watersnoodramp van '53 meemaakte. Hij was het ook die in 2011 in een interview met Transparant zei:

"Zelfs Karl Barth durfde het niet meer aan om te zeggen dat er iets van een mens overblijft na zijn dood. We blijven over in Gods gedachten, schreef hij. Een mooie oplossing!"

Ik snap niet hoe ik nog verontwaardigd moet zijn over wat Harry Kuitert te zeggen heeft. Want een mooie oplossing, dat is het inderdaad. In ieder geval een stuk mooier dan een uitgebraakte hostie. 

Broodje Aap

Het was een broodje-aap-verhaal over Neil Armstrong dat me een paar jaar geleden deed nadenken over christelijke "urban legends". In de moslimwereld gaat het gerucht, dat Neil Armstrong zich tot moslim bekeerd heeft, nadat hij in de ruimte het begin van de islamitische oproep tot gebed (Allahu akbar) had gehoord. Vervolgens zou hij verhuisd zijn naar Libanon.
Neil Armstrong heeft inderdaad in Lebanon gewoond. Lebanon, Ohio, that is. En dat was het ook wel zo'n beetje wat er waar is van het verhaal.

Mijn top 3 christelijke broodje aap-verhalen, waar ik zo langzamerhand toch een beetje moe van begin te worden:

1. De ark van Noach is gevonden op de berg Ararat, maar de islamitische staat Turkije geeft geen toestemming voor verder onderzoek, omdat de ark volgens de Koran op de berg Judi terechtkwam, toen het water van de zondvloed zakte. (De ark is niet gevonden, het is wel geprobeerd, maar het 'bewijs' dat hierbij gevonden bleek vals, of wordt maar niet vrijgegeven voor onderzoek... jaja)

2. De NASA miste 24 uur bij het berekenen van de stand van de aarde ten opzichte van de zon. Een bijbelkenner wees op Jozua en voilà, een kloppend plaatje! (lees hier het statement van NASA op hun jongerenwebsite)

3. Mondex American Express werkt op dit moment aan de ontwikkeling van een onderhuidse chip, die in de rechterhand of het voorhoofd moeten worden geïmplanteerd. Zonder deze chip mag niemand kopen of verkopen. Het eind der tijden is nabij! (Inclusief aantrekkelijke powerpointpresentatie! Zucht...)

En toen ik eens intypte 'christian urban legends' kon ik helemaal mijn lol niet op... http://www.google.nl/search?hl=nl&output=search&sclient=psy-ab&q=christian+urban+legends&oq=christian+urban+legends&aq=f&aqi=g-L1g-vL3&aql=&gs_sm=3&gs_upl=68690l72981l0l73165l23l18l0l5l5l0l418l3954l0.6.10.1.1l23l0&gs_l=hp.3..0i19j0i15i19l3.68690l72981l0l73165l23l18l0l5l5l0l418l3954l0j6j10j1j1l23l0.frgbld.&pbx=1&biw=1366&bih=605&cad=cbv&sei=k_pkT7H9MM-fOtjMlYgI

Een uitgebreide verse van dit blog is gepubliceerd op http://dwazeschare.nl/2014/07/08/de-vraag-van-vandaag-broodje-aap/.

De God die niet bestaat

Vandaag maar eens begonnen in 'Geloven in een God die niet bestaat' van Klaas Hendrikse. Zijn meest recente boek, 'God bestaat niet en Jezus is zijn zoon' staat nog op mijn verlanglijstje. Om met de woorden van Arjan Plaisier, scriba van de generale synode van de Protestantse Kerk in Nederland, te spreken: Hendrikse "laat weinig tot geen ruimte voor een unieke betekenis van Jezus Christus voor ons mensen".

Hendrikse gelooft in een horizontale God, een God die 'gebeurt' bij de gratie van mensen. Hij is niet de enige predikant die er zo over denkt: in Duitsland heb je dominee Paul Schulz. Maar, in tegenstelling tot wat je na de mediahype rondom Hendrikse zou verwachten: er is niets nieuws onder de zon... Het vrijzinnig-protestantisme kwam op in het midden van de 19e eeuw, dus er zullen weinig theologen zijn geweest die van hun stoel vielen van verbazing van Hendrikses 'manifest'.

Hans Küng, Zwitsers Rooms-katholieke theoloog, schreef het boek 'Existiert Gott? Antwort auf der Gottesfrage der Neuzeit'. Via verhandelingen over filosofen, nihilisten, theïsme komt hij uiteindelijk uit bij het waarom van zijn geloof in de christelijke God. Als ik recensies lees, herken ik stukjes van mijn eigen route van de afgelopen weken. Maar Küng lijkt zichzelf niet de vraag te stellen, of God op te vatten is als wezen buiten ons, of misschien toch meer als horizontale 'aanwezigheid'. En dat blijft toch voor mij steeds weer de vraag waar ik bij uit kom, samen met de vraag naar de historiciteit van Jezus' opstanding.

Frank Westerman schreef 'Ararat'. Geen theologisch naslagwerk, maar een persoonlijk verslag over zijn beklimming van de berg Ararat. Westerman, afkomstig uit een streng-christelijk gezin uit Assen, zegt zelf dat hij deze beklimming deed om te begrijpen 'hóé de godsdienstigheid uit mijn leven was weggesijpeld’. Een citaat uit zijn boek, dat ik uit een recensie heb geplukt: ‘Ik was geen ongelovige die in zijn veertigste levensjaar een heilige berg beklom om na te gaan of er niet toch iets waars of waardevols in het geloof van zijn jeugd stak. Het lag anders: het bedwingen van de Ararat was een proef die ik was aangegaan om erachter te komen of ik me van die erfenis kon losmaken. En of ik dat wel wilde.’ Klinkt bekend, hoewel mijn berg mentaal is, en ik bij het aangaan van mijn 'proef' dacht dat ik zekerder in plaats van onzekerder zou worden over geloven in God. De top is nog niet in zicht, zullen we maar zeggen.

Wat drijft de volken

Naar aanleiding van het boek 'Op zoek naar de onzichtbare God' van Philip Yancey moest ik denken aan psalm 2, in de berijmde versie uit het Gereformeerd Kerkboek. In het bijzonder aan de eerste twee regels: Wat drijft de volken, wat bezielt ze toch? Wat is de waanzin toch die zij beramen?

Eén van de dingen die ik lastig kan plaatsen binnen het materiële wereldbeeld van het positief atheïsme (Richard Dawkins en consorten) zijn zaken als maatschappelijke verandering, ontwikkeling, altruïsme. Ik houdt het gevoel, dat het menselijk bestaan meer is dan een som der delen. Ik ben trouwens niet de enige. Er zijn verschillende alternatieven voor het materiële wereldbeeld, die proberen recht te doen aan de complexiteit van fenomenen als waarheid, kennis, cultuur vanuit meer dan een puur fysieke (genen, hormonen, neuronen) verklaring. 

Natuurlijk, het materiële wereldbeeld heeft veel gebracht. Het heeft ons van alles geleerd over hoe de wereld in elkaar zit. We gebruiken die kennis voor allerlei toepassing. En ja, het heeft geholpen om God af en toe buiten die zoektocht naar natuurlijke mechanismen te houden - anders hadden we nu nog niet geweten hoe donder en bliksem worden veroorzaakt. Maar gelovigen van alle tijden en plaatsen hebben uiteindelijk misschien toch beter dan de wetenschap begrepen, dat het fysische alleen geen antwoord, geen betekenis, geen troost biedt voor ons menselijk bestaan. Huston Smith, godsdienstwetenschapper wijst erop dat alle wereldgodsdiensten geënt lijken te zijn op drie kernwaarden: nederigheid, liefdadigheid en waarheid(sgetrouwheid). Die drie kernwaarden drukken iets uit van wat mensen kan brengen richting een betere samenleving. Vertrouwen op enkel onze fysieke processen kan dat volgens mij niet: mensen maken niet voor niets afspraken over elkaar niet doden, beroven, verkrachten, enzovoorts. Aan die afspraken moet iedereen zich houden: de mens wiens fysieke processen hem meer laten neigen richting misdaad dan is in principe net zo verantwoordelijk als een ander zonder die neigingen.

Het geloof in de donder en bliksem als stem van God, doet me trouwens denken aan de "God van de gaten", een term die o.a. door Dietrich Bonhoeffer - theoloog en Duits verzetsstrijder tijdens WO II, wordt besproken. Filosoof  Floris van den Berg legt het als volgt uit: "Gelovigen zeggen: 'De wetenschap kan X niet verklaren, derhalve heeft God X veroorzaakt.' De wetenschap geeft dan als antwoord: 'De wetenschap heeft X nog niet verklaard, maar we zullen dat in de toekomst waarschijnlijk wel kunnen'." Bonhoeffer waarschuwt tegen een dergelijk godsbeeld, omdat het je niet ver brengt: "...how wrong it is to use God as a stop-gap for the incompleteness of our knowledge. If in fact the frontiers of knowledge are being pushed further and further back (and that is bound to be the case), then God is being pushed back with them, and is therefore continually in retreat. We are to find God in what we know, not in what we don't know." Een dergelijk godsbeeld, dat bijvoorbeeld zou kunnen vereisen dat men een schepping in 6x24 uur verdedigt of een stilstaande zon in het boek Jozua, totdat het tegendeel bewezen is, doet geen recht aan waar het begrip God voor staat.

Professor Anton Houtepen zag tijdens de laatste decennia een verschuiving in het godsbeeld. Men nam zowel afscheid van een vreemde verre God als van God als almachtige despoot. In plaats daarvan ontwikkelde zich (in christelijke kringen) een positief Godsbeeld: God als mysterie van erbarmen en gerechtigheid. Een God die niet kan 'gegrepen' worden in een statisch beeld, maar per definitie méér is dan slechts een metafoor voor wat wij (nog) niet begrijpen. In mijn woorden: God als bron van goed, vrede, barmhartigheid, liefde, blijdschap, trouw, lankmoedigheid. De wereld mag dan materie zijn, God handelt "in" ons om die dingen in de wereld te vertegenwoordigen en te bewerkstelligen.

Deze ontwikkeling lijkt me een juiste, één die ons helpt onszelf te verhouden tot wie of wat God is, op een andere manier dan we vroeger misschien geleerd hebben.

Discipelschap

Er zijn in christelijke kring heel wat trainingen en boeken over discipelschap, oftewel het leerling van Jezus zijn. Dat zette me aan het denken over de twaalf disicpelen van Jezus die tijdens zijn leven met hem door Israël trokken. In de Bijbel staan genoemd: Dit zijn de namen van de twaalf apostelen: als eerste Simon, die Petrus genoemd wordt, en zijn broer Andreas, Jakobus, de zoon van Zebedeüs, en zijn broer Johannes, Filippus en Bartolomeüs, Tomas en de tollenaar Matteüs, Jakobus, de zoon van Alfeüs, en Taddeüs, en ten slotte Simon Kananeüs en Judas Iskariot, die hem zou uitleveren. Later kwam Mattias hierbij, in de plaats van Judas, die zichzelf doodde nadat Jezus had uitgeleverd aan de soldaten van de Joodse hogepriester Kajafas.

Die discipelen hebben samen met Paulus een centrale rol gespeeld in de instandhouding en verspreiding van de boodschap van Jezus. Maar met de meesten van hen liep het volgens de overlevering niet bepaald goed af:

• Petrus is volgens de overlevering ter dood gebracht aan een omgekeerd kruis.
• Van Andreas wordt gezegd dat hij is gestorven aan een diagonaal kruis (het andreaskruis).
• In Handelingen 12:2 staat dat Jakobus werd gedood met het zwaard door koning Herodes, wat waarschijnlijk betekent dat hij onthoofd is.
• Filippus stierf volgens de overleveringen de kruisdood.
• Bartholomeüs zou zijn gedood doordat zijn huid werd gestroopt, maar er wordt ook gezegd dat hij  met een zweep tot de dood toe geslagen is.
• Tomas zou in India met een speer zijn doorboord.
• Mattheüs is volgens de traditie met het zwaard gedood.
• Mattias zou gestenigd zijn en daarna onthoofd.
• Paulus schijnt door keizer Nero gefolterd te zijn en toen onthoofd.

Johannes schijnt als enige apostel een natuurlijke dood te zijn gestorven in Efeze, in het tegenwoordige Turkije.

In een interview zegt theoloog Benno van den Toren, dat hij -ondanks drang om te twijfelen- om twee redenen onder de indruk is van het christelijk geloof.
Ten eerste, omdat God dezelfde is voor Israël aan het begin van het bijbelse verhaal als nu. Alle goden uit de oudheid zijn vergeten als in: ze worden niet meer gediend door mensen. Dagon, Baäl, Astarte, Zeus, Ra... hun namen zijn niet verbonden aan de grote wereldgodsdiensten. De bijbelse God doet zijn invloed gelden bij drie van de zes: jodendom, christendom, islam. Dat is inderdaad opmerkelijk, zeker als de bijbelse narratief erop naslaat. Dan zie je namelijk dat de Israëlieten wel heel vaak geprobeerd hebben hun God te vergeten, maar dat hij dit keer op keer niet toestond, en soms na een lange periode dan toch weer van zich liet 'horen'.
Ten tweede, omdat de discipelen een radicaal geluid voortbrengen na de weerlevendwording van Jezus. Naar de manier waarop de discipelen aan hun eind zijn gekomen is vast historisch-kritisch-onderzoek gedaan, maar ik kon dit zo niet vinden. Toch geeft het te denken, dat een religie zich wijd verspreid, terwijl haar eerste volgelingen vervolgd, gemarteld en gedood werden. Want dit is hoe dan ook een historisch feit. Waarom zou je willen sterven voor iets dat niet gebeurd is? Of misschien moet ik de vraag anders formuleren: Waarom zou iemand willen sterven voor iets dat zonder betekenis is?